Workshop for the government: about herpetofauna on the List of Invasive Alien Species of Union Concern

19 oktober, 2026

[English summary below]

Disclaimer: Deze klus viel precies samen met de start van mijn nieuwe baan bij de NVWA. Dat was pure toeval: de opdracht stond al maanden in mijn agenda vóórdat ik wist dat ik bij de NVWA aan de slag zou gaan. Uiteraard wist de NVWA hier ook vanaf en is alles goed afgestemd. Maar voor de goede orde: dit was een workshop door mijzelf. Dus vanuit mijn expertise via Wild DNA en Naturalis Biodiversity Center (en niet via de NVWA). 

Eerder dit jaar werd ik door Professor Menno Schilthuizen, eigenaar van Taxon Expeditions en onderzoeker bij Naturalis, gevraagd om vanuit mijn vakinhoudelijke kennis een steentje bij te dragen aan een driedaagse cursus voor RVO en NVWA experts over exotische soorten. Hoe herken je ze? Wat zijn de gevaren eigenlijk? En hoe kunnen we ons beleid verbeteren middels wetenschap en feiten?

In totaal waren er 13 deelnemers: een gezellige groep. Hierdoor is veel ruimte voor interactie. Prof. Schilthuizen - die de cursus leidde - keek gefascineerd mee met de creatieve posterworkshop! Foto door Dr. Iva Njunjić, Taxon Expeditions.

De inhoud werd zo samengesteld dat er verschillende experts aan bod kwamen die ieder over andere soorten en zaken iets konden vertellen. Zo was ik er voor twee onderdelen bij: ik mocht allereerst als evolutionair geneticus een lezing geven over de schadelijke effecten van exoten op DNA niveau - daarover schreef ik eerder al een blog (hier terug te lezen). En daarop volgde het leuke, interactieve deel: een workshop op maat over de soorten amfibieën en reptielen die op de Europese Unielijst van invasieve uitheemse soorten staan (een hele mond vol!)

Het zal je misschien verbazen - mij wel, in elk geval - maar in totaal staan er slechts vier herpetofauna soorten op die desbetreffende lijst... Je vraagt je wellicht af wat dat dan precies voor een lijst is. Het zit zo: op de zogenaamde Europese Unielijst van invasieve exoten staan officieel de niet-inheemse planten en dieren aangemerkt die, als ze zich vestigen, snel kunnen verspreiden. En dus grote schade kunnen aanrichten aan de natuur, de economie, of de volksgezondheid binnen de EU. [tekst gaat verder na de foto]

Ieder groepje maakte een poster, met een onderliggende opdracht, over één van de invasieve exoten van de EU-lijst. Zoals je kunt zien, ontfermt deze groep zich over de problematische, luidruchtige Amerikaanse stierkikker.

Soorten die op die lijst staan, mogen dus niet bezit, geïmporteerd, verhandeld, gekweekt, of getransporteerd worden. Hierop geldt een Europees verbod. Persoonlijk denk ik dat het aantal reptielen en amfibieën op deze lijst nog wel gaat groeien. Maar voor nu is dat aantal dus vrij laag, omdat het om koudbloedige dieren gaat waarvoor het klimaat in veel EU-lidstaten te koud is om er permanent een populatie te kunnen vestigen. Dus staan de meeste invasieve amfibieën en reptielen niet op deze overkoepelende hoofdlijst, maar bijvoorbeeld wél op bepaalde nationale lijsten.

Hoe kwam dit alles samen in één workshop? Voor dit interactieve dagdeel, had ik van tevoren van alles uit de kast getrokken: cartoons op papier, postervellen die handig plakken aan ramen en muren, stiften, sticky-notes, mysterieuze enveloppen met 'factsheets' en extra info... Het idee: de deelnemers van de cursus gaan in kleinere groepen aan de slag om snel een informatieve poster te maken over één van de exotische amfibieën of reptielen. Om deze vervolgens aan elkaar te presenteren op een laagdrempelige manier. Met een kleine, extra opdracht... [tekst gaat verder na de foto]

Één van de posterpresentaties in actie: met deze opzet kwam er al snel interactie op gang. Zowel de cursisten als de cursus begeleiders konden elkaar gerust vragen stellen en elkaar op de hoogte brengen van de bestaande (en de ontbrekende) kennis rondom de Unielijst soorten.

Ik houd er bij mijn workshops op maat altijd rekening mee dat een activiteit niet alleen informatief is, maar óók memorabel. In dit geval was de bedoeling informeren met een knipoog naar de wetenschapscommunicatie, waarin doelgroepen een grote rol spelen. Ieder groepje moest zijn of haar poster namelijk voor een geheime "niche audience" uitwerken. Bijvoorbeeld 'kinderen met een korte concentratieboog' of 'kunstenaars & dansers' of 'mensen met een slangenfobie'. Het was aan de andere groepjes om de geheime doelgroep van een poster te raden aan de hand van de presentatie.

Het groepje met de posterpresentatie die uiteindelijk èn informatief van aard was èn zó goed afgestemd was op de doelgroep dat de luisteraars deze precies konden raden, won uiteindelijk een prijs. Daarmee gaf ik de workshop dus ook nog een spel element mee. In de wetenschapscommunicatie wordt dit ook wel "gamification" genoemd. Het voordeel daarvan is een actievere betrokkenheid (engagement) van de deelnemers bij de inhoud. En dat zorgt er dan weer voor dat droge informatie verandert in een interactieve - en dus meer memorabele - ervaring. [tekst gaat verder na de foto]

Tussen de postersessies door, vertelde ik ook nog wat meer details over de soorten in kwestie. En over de grootste risico's. Zo is schade aan de natuur een bekende, maar bijvoorbeeld ook dierenwelzijn kan een aandachtspunt zijn. Waarom lees je in de tekst hieronder. Foto door Dr. Iva Njunjić, Taxon Expeditions.

Ik presenteerde tussendoor zelf ook nog het één en ander over de soorten in kwestie. En over de grootste risico's die deze soorten meebrengen: schade aan de lokale natuur is er één, maar bijvoorbeeld ook dierwelzijn bij deze soorten zelf kan een issue zijn. Koudbloedige dieren die op een plek terecht komen waar het nèt te koud voor ze is, maar waar ze wel nèt kunnen overleven (denk bijvoorbeeld aan lettersierschildpadden), nemen namelijk niet alleen de ruimte van inheemse soorten in: ze hebben tegelijkertijd zelf óók niet bepaald een fijn leven... Ze zijn - letterlijk - door de mens 'in de kou gezet'!

Het thema van exoten is dus altijd ergens best verdrietig, maar ook ronduit interessant. Ik vond het daarom een eer om deze interactieve workshop te mogen verzorgen voor een zeer aangenaam publiek vanuit de overheid: een groep die leuk meedeed. Dank, daarvoor, deelnemers! En nogmaals hartelijk bedankt voor de uitnodiging, Taxon Expeditions! Heb jij na het lezen van dit stuk nog vragen en wil jij meer uitleg? Of wil je ook zo'n workshop op maat over dieren en hun gedrag, DNA, of ecologie? Ik vind het altijd leuk om eens te sparren en eventueel samen te werken.

Mail mij via: info@wilddna.nl 📩

Uit de slides van de workshop: de vier Unielijst soorten in kwestie. Linksboven de Afrikaanse klauwkikker (Xenopus laevis). Rechtsboven de gewone koningsslang (Lampropeltis soorten). Dan linksonder de Amerikaanse stierkikker (veelal Lithobates catesbeianus, ook wel Rana catesbaiana). En rechtsonder lettersierschildpad, beter bekend als de roodwang-, geelwang- en geelbuikschildpadden (Trachemys scripta ondersoorten).

English summary:

Earlier this year, I was invited by Professor Menno Schilthuizen (Naturalis Biodiversity Center and Taxon Expeditions) to contribute to a three-day training course on invasive alien species for Dutch government professionals (RVO and NVWA). As an evolutionary geneticist, I gave a lecture on the genetic risks of invasive species (more about that in this blog post from earlier). After this, I prepared and led an interactive workshop that focused on amphibians and reptiles on the EU 'List of Invasive Alien Species of Union Concern'.

In this blog, I focus on the tailored workshop, during which the participants created informative posters about these alien species in subgroups.

The workshop came with a playful twist: each subgroup had to customize its presentation to a "secret target audience", which the other groups then had to guess. The subgroup who did this best, earned a small prize. By combining scientific knowledge, creativity and a little so-called gamification, the overall group could turn complex information into an engaging and memorable experience. I also discussed ecological risks and animal welfare concerns associated with invasive species through slides in between the poster sessions. Many thanks, again, to Taxon Expeditions for the invitation and of course to all the participants for their enthusiasm!

Met dank aan: Taxon Expeditions en Naturalis Biodiversity Center.